2010-03-101200 wójtów, burmistrzów oraz prezydentów miast i miasteczek z całego kraju przez dwa dni podsumowywało dwadzieścia lat działania samorządu. Do Poznania, do Centrum Kongresowego Międzynarodowych Targów Poznańskich przyjechali także politycy i przedstawiciele najważniejszych urzędów w państwie.
Kongres przygotowało sześć korporacji samorządowych, tworzących stronę samorządową Komisji Wspólnej Rządu i Samorządu Terytorialnego – Związek Miast Polskich, Związek Powiatów Polskich, Związek Gmin Wiejskich RP, Związek Województw RP, Unia Miasteczek Polskich oraz Unia Metropolii Polskich.
Na pytanie czy było warto odpowiedział jeden z architektów samorządu profesor Jerzy Regulski: „Z zadowoleniem obserwuję rozwój samorządów, który przyspieszył po tym jak pojawiły się unijne pieniądze. A właśnie one są teraz najpilniej poszukiwane przez samorządowców, którzy często narzekają, że nie na wszystkie projekty starcza”.
„Nie ma demokracji bez demokracji lokalnej” - przekonywał podczas Kongresu były Premier Tadeusz Mazowiecki. Premier podkreślił, że egzamin, jakim była reforma samorządowa został zdany. Mówił jednak, że ten egzamin jeszcze się nie skończył: „Po tych dwudziestu latach Polska jest inna, rozwija się, ale egzamin się nie skończył, bo musimy dbać o jej rozwój i powodzenie w świecie. Życzę Wam, aby ten egzamin, który dalej przychodzi nam zdawać, abyśmy zdali go wszyscy dobrze” – powiedział były Premier.
Prezydent Lech Kaczyński mówił o tym, że samorząd terytorialny jest sposobem realizowania interesów państwa - „To państwo jest niepodzielne. To państwo realizuje swoje zadania przez Sejm, Senat, Rząd, Prezydenta i władzę sądowniczą. Inna część zadań jest realizowana przez administrację samorządową”- podkreślił.
Marszałek Sejmu Bronisław Komorowski ocenił, że reforma samorządowa to dowód, że można łączyć odwagę i rozsądek, mądrość polityczną z polityczną wizją. Marszałek wysoko ocenił też posłów wywodzących się z samorządu. "Z mojego punktu widzenia najlepszą kategorią parlamentarzystów są ci, którzy przeszli szkołę samorządową, bo potrafią patrzeć na sprawy państwa z punktu widzenia społeczeństwa" - powiedział.
"Senat traktuje samorząd terytorialny jak swoje dziecko" – powiedział Marek Ziółkowski, wicemarszałek Senatu RP. "Jest to dziecko niezwykle udane, które nawet przerosło to, co zamierzali jego ojcowie: inteligentne, przedsiębiorcze i umiejące dbać o dobro wspólne". Gratulował samorządowcom tego, że dzięki ich osiągnięciom są oni znacznie wyżej oceniani niż inne jednostki władzy publicznej „na górze”. Życzył uczestnikom Kongresu administracyjnej sprawności i dobrego zarządzania, a także jak najlepszych rozwiązań prawnych, a zwłaszcza przestrzegania zasady (tu zwrócił się do obecnych na sali ministrów), iż nie ma zadań bez pieniędzy. "Wy ludzie samorządu musicie postępować tak, by dobro wspólnoty lokalnej, waszej małej ojczyzny, było jednocześnie dobrem ojczyzny jako całości" – apelował wicemarszałek.
Swoje przesłania na Kongres wystosowali też były Prezydent Lech Wałęsa i szef Parlamentu Europejskiego Jerzy Buzek.
„Wasz sukces jest sukcesem Polski” - napisał Lech Wałęsa w odczytanym samorządowcom liście. "Przywrócenie samorządności oznaczało odejście od narzuconych w czasach komunistycznych centralizacji. Dawało szansę na budowanie państwa lokalnie, wzmacniało więzi, wspierało rozwój społeczeństwa. Wprowadzane reformy samorządowe są uznawane za jedne z najlepiej przeprowadzonych i zwieńczonych sukcesem zmian ustrojowych w Polsce" - napisał Lech Wałęsa.
Szef Parlamentu Europejskiego ocenił, że ustawę przywracającą instytucje samorządu terytorialnego można uznać za postawienie fundamentu pod gmach nowej Rzeczypospolitej. Jerzy Buzek podkreślił rolę w tworzeniu reform samorządowych profesorów Jerzego Regulskiego i Jerzego Stępnia. Przypomniał też, że jego gabinet od 1997 roku kontynuował działania reformatorskie. "Poprzez Program Czterech Reform mieliśmy wolę doprowadzić do istotnych przekształceń ustroju życia publicznego, doprowadzając z jednej strony do stworzenia dogodnych warunków do rozwoju w naszym państwie przestrzeni obywatelskiej, a z drugiej strony także do zdynaminowania procesów rozwoju cywilizacyjnego, które z udziałem struktur samorządowych przebiegają zawsze efektywniej; tak w sensie gospodarczyn, politycznym, jak i kulturowym" - zaznaczył.
Eurodeputowany Jan Olbrycht mówił do zgromadzonych między innymi o skuteczności samorządów w pozyskiwaniu unijnych funduszy oraz roli w rozwoju gospodarczym Polski - „Samorządy nie tylko zmieniły obraz Polski, nie tylko przywróciły wiarę i zaufanie do władzy publicznej, ale stały się także najważniejszym i największym inwestorem”. Przypomniał, że w ubiegłym roku z budżetu centralnego na inwestycje przeznaczono 14 mld zł, podczas gdy samorządy wydały na ten cel 42 mld zł.
Po raz pierwszy przy okazji Kongresu odbyło się Samorządowe Forum Kobiet. Wzięło w nim udział kilkadziesiąt pań piastujących funkcje w samorządach. Uczestniczki zwróciły uwagę na małą reprezentację kobiet we władzach samorządów. Zaapelowały do kobiet o to, aby kandydowały w wyborach.
Podczas Kongresu organizatorzy wręczyli kilkunastu zasłużonym samorządowcom nagrody "Róż Franciszki Cegielskiej" - zmarłej przedwcześnie prezydent Gdyni. Nagrodę otrzymali: Jan Olbrycht (poseł do PE), Jan Kozłowski (b. prezes Zarządu ZW RP), Krzysztof Sikora (przew. Sejmiku woj. kujawsko-pomorskiego), Marek Woźniak (marszałek województwa wielkopolskiego), Marek Miros (burmistrz Gołdapi, członek Zarządu ZMP), Kazimierz Pałasz (prezydent Konina, wiceprezes ZMP), Wojciech Szczurek (prezydent Gdyni), Krzysztof Iwaniuk (wiceprzewodniczący ZGW RP, wójt gminy Terespol), Marek Olszewski (wiceprzewodniczący ZGW RP, wójt gminy Lubicz), Mariusz Poznański (przewodniczący ZGW RP, wójt gminy Czerwonak), Stanisław Bodys (burmistrz Rejowca), Witold Krochmal (burmistrz Wołowa, prezes UMP), Marek Nawara (marszałek województwa małopolskiego), Paweł Adamowicz (prezydent Gdańska, prezes UMP), Ryszard Grobelny (prezydent Poznania, prezes ZMP), Piotr Uszok (prezydent Katowic, sekretarz UMP, współprzewodniczący KWRiST), Marzena Kempińska (starosta świecki, wiceprezes Zarządu ZPP), Kazimierz Kotowski (starosta opatowski, prezes Zarządu ZPP) i Janina Kwiecień (przewodnicząca Konwentu Powiatów woj. pomorskiego).
Obrady plenarne Kongresu poprzedziły Zgromadzenia Ogólne Związku Miast Polskich, Związku Powiatów Polskich, Związku Gmin Wiejskich RP, Związku Województw RP i Unii Miasteczek Polskich.
Zgromadzenie ZGW RP było doskonałą okazją do dyskusji, wyrażenia opinii o aktualnej sytuacji gminy, ale także miejscem do przedstawienia konkretnych rozwiązań problemów nękających gminy.
Zgromadzenie jednogłośnie udzieliło absolutorium Zarządowi ZGW RP i przyjęło projekt budżetu na 2010 rok.
Jednym z tematów poruszanych na Zgromadzeniu Związku Gmin Wiejskich RP był problem oświaty na obszarach wiejskich. W tej sprawie na zakończenie obrad przyjęto oficjalne stanowisko.
Stanowisko ZGW RP w sprawie oświaty
Deklaracja Kongresu XX-lecia Samorządu Terytorialnego
Przesłanie Jerzego Buzka Przewodniczącego Parlamentu Europejskiego do uczestników Kongresu XX-lecia
List Lecha Wałęsy do uczestników Kongresu
Uchonorowani Różą Franciszki Cegielskiej
Dodatek do Gazety Wyborczej na 20 - lecie Samorządu Terytorialnego
Forum Samorządowe - wydanie specjalne na Kongres
Stanowisko Forum Kobiet
Galeria zdjęć Kongresu XX-lecia Samorządu Terytorialnego
Galeria zdjęć XXIV Zgromadzenia Ogólnego ZGW RP
